Waarom komen vliegtuigen hier straks laag over? Een reconstructie

05091714-foto-Freddy-Schinkel-c.jpg

Er is fel protest tegen de lage vliegroutes van en naar Lelystad Airport. Hoe kan het dan dat inwoners van Gelderland en Overijssel straks tóch worden opgescheept met laag overkomende vliegtuigen?  ,,Het waren geheime overleggen. Je kreeg een uur van tevoren een agenda.’’

Wie in de buurt van pak ’m beet Zwolle, Kampen, Apeldoorn of Deventer woont, kan vanaf 2019 de vliegtuigen van en naar Lelystad Airport bijna uit de lucht plukken. Veel inwoners van Overijssel en Gelderland vrezen de vliegtuigherrie die hen te wachten staat. Wim Liesker is een van hen. Hij woont in Ossenzijl en deed voor actiegroep Hoog Overijssel uitgebreid onderzoek naar de politieke besluitvorming rond Lelystad Airport. Zijn conclusie? Burgers worden bedonderd door de overheid. ,,Het ministerie doet alsof we hier in het Oosten zelf hebben bedongen dat vliegtuigen extreem laag overvliegen en dat hierover aan de Alderstafel afspraken zijn gemaakt waar iedereen achter staat. Dat is grote onzin.”

Opgescheept

Om te begrijpen hoe het zover is gekomen dat Oost-Nederland straks jaren wordt opgescheept met laag vliegende Boeings en Airbussen, moeten we terug naar 2009. In dat jaar besluit de Tweede Kamer dat het regionale vliegveld in Lelystad binnen dertig jaar zal uitgroeien tot tweede luchthaven van het land. Lelystad Airport gaat 45.000 Europese vluchten overnemen van Schiphol.

Om dat voor elkaar te boksen, haalt het kabinet Hans Alders erbij. Deze door de wol geverfde PvdA-politicus is al jaren voorzitter van de Omgevingsraad Schiphol. Die maakt afspraken over groei van de nationale luchthaven. Dat kunstje mag Alders nu ook opvoeren in Lelystad.

De rasbestuurder nodigt meteen een reeks partijen uit om mee te praten. Diverse poldergemeenten, provincies Flevoland en Gelderland (dat Overijssel vertegenwoordigt), de Luchtverkeersleiding Nederland, Schiphol Group, Lelystad Airport, milieuorganisaties, ondernemers, bewoners en zo nog wat partijen vormen vanaf 2009 de zogenoemde Alderstafel Lelystad. Het meest heikele punt waarover zij zich het hoofd moeten pijnigen? De vertrek- en naderingsroutes in de directe omgeving van het vliegveld in Lelystad.

Schimmig

Hoe de Alderstafel opereert, blijft schimmig. Net als de rol van Alders zelf. Er zijn geen presentielijsten of notulen. Het is oncontroleerbaar hoe afspraken tot stand komen. Burgemeester Aat de Jonge van Dronten zei daar onlangs over: ,,Het waren geheime overleggen. Je kreeg een uur van tevoren een agenda.  Eigenlijk was de stijl daarvan niet ons ding. Zo willen wij niet besturen.”

Aan de Alderstafel zijn keiharde eisen op papier gezet; de routes mogen het Schipholverkeer en het militaire luchtruim op de Veluwe niet hinderen, woonkernen moeten worden vermeden en boven natuurgebieden mag niet lager dan op 900 meter worden gevlogen. Gelderland bedingt nog een vijfde voorwaarde: vliegtuigen moeten op 1.800 meter zitten als ze aankomen boven het ‘oude land’.

Het kabinet neemt de adviezen over en stelt in 2015 het Luchthavenbesluit Lelystad vast. Uitbreiding tot vakantievliegveld is nu officieel mogelijk.

Kink

Maar er komt een kink in de kabel. Al in 2009 schrijft Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) in een rapport – onder de pet gehouden tot afgelopen september – dat het niét kan: het luchtruim zit overvol, voor Lelystad Airport is geen plaats. Om het poldervliegveld tóch mogelijk te maken, is herindeling van het Nederlandse luchtruim een keiharde voorwaarde.

Pas twee jaar later, in 2011, schrijft Joop Atsma, dan staatssecretaris, in een brief aan Alders dat een complete herindeling van het luchtruim ‘noodzakelijk’ is om de Lelystadroutes op voldoende hoogte in te kunnen passen. Die cruciale herindeling is in 2018 klaar, schrijft Atsma, zodat de ‘aansluitroutes’ direct bij de opening van Lelystad naar het hogere luchtruim voeren. Oost-Nederland krijgt er geen last van.

Deze ‘aansluitroutes’ – en dat is belangrijk – zijn wat anders dan de vertrek- en naderingsroutes (B+-routes) die de Alderstafel na jaren overleggen heeft vastgesteld. Het zijn als het ware de ‘verbindingswegen’ tussen de B+-routes in het lage luchtruim en de ‘snelwegen’ in het hoge luchtruim. ,,De gedachte was dat de vliegtuigen vanuit de B+-routes snel zouden doorstijgen naar grotere hoogte en snel zouden dalen vanaf grotere hoogte”, zegt woordvoerder Rob Heetland van de provincie Overijssel.

Schuif met uw muis over de kaart en klik rond.

Schrik

De schrik is groot bij burgers en politici in deze regio als Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) in juni de aansluitroutes van Lelystad presenteert. Vliegtuigen gaan straks niet linea recta naar het hoge luchtruim, maar scheren over een lengte van vele tientallen kilometers eerst laag (op 1.800 meter) over Gelderland en Overijssel.

Hoe kan dit? Simpel, de noodzakelijke herindeling van het luchtruim is niet af. Die is pas in 2023 te verwachten. Volgens de net vertrokken staatssecretaris Sharon Dijksma (PvdA) is de klus zó ingewikkeld, dat er meer tijd nodig is. En dus móet tot 2023 wel laag worden gevlogen. Anders zit het Lelystadverkeer het Schipholverkeer in de weg en dat is gevaarlijk.

Maar wie heeft nu besloten dat die lage vliegroutes voor Oost-Nederland acceptabel zijn? LVNL wast de handen in onschuld. We zijn slechts uitvoerder, stellen ze daar. ,,We hebben van het ministerie harde uitgangspunten meegekregen, die aan de Alderstafel zijn vastgesteld. De aansluitroutes die we hebben ontworpen, voldoen aan al deze gestelde eisen ”, zegt woordvoerder Maj-Britt van Raalte.

En inderdaad: in de aansluitroutes die de Luchtverkeersleiding ontwerpt, zijn de voorwaarden van de Alderstafel gebruikt. Beaamt ook het ministerie van Infrastructuur en Milieu. ,,Dat is bepaald door het kabinet”, legt woordvoerder Roel Vincken uit.

Doordat het kabinet de vijf eisen van de Alderstafel op eigen houtje óók toepast op de aansluitroutes naar het hoge luchtruim, lijkt het alsof er draagvlak voor bestaat. Dat wil het kabinet ook graag doen geloven. Een voorbeeld. In een brief van 26 juni aan de Tweede Kamer schrijft Dijksma dat op haar verzoek de Alderstafel op 21 juni bijeen is gekomen om de aansluitroutes te beoordelen. Ze stelt dat volgens de Alderstafel wordt ‘voldaan aan de geformuleerde afspraken en dat er geen blokkades zijn om implementatie voortvarend ter hand te nemen zodat opening (van Lelystad Airport, PL.) per april 2019 kan plaatsvinden’.

Draagvlak

Daarmee suggereert Dijksma dat er draagvlak bestaat voor de aansluitroutes en dat de partijen aan de Alderstafel de voorwaarden waaraan de aansluitroutes moeten voldoen zélf hebben vastgesteld. En dat is niet zo. Door de Alderstafel is nooit gesproken over aansluitroutes, laat staan aan welke voorwaarden deze zouden moeten voldoen. Dat vliegtuigen straks over een traject van tientallen kilometers laag vliegen, komt voor iedereen als een donderslag bij heldere hemel. Behalve op het ministerie.

Dat stellen ook de provincies Gelderland en Overijssel. ,,Het klopt dat aan de Alderstafel is ingestemd met vijf harde eisen waaraan de routes moeten voldoen”, zegt de Overijssel-woordvoerder Heetland. ,,Maar dat deden we met betrekking tot de B+-routes. Zeg maar de routes dichtbij Lelystad Airport. De aansluitroutes naar het hoge luchtruim waren op dat moment niet in beeld, daar is niets over afgesproken. De Alderstafel werd er pas op 21 juni mee geconfronteerd, er is toen niet mee ingestemd.” Dat wordt bevestigd door de provincie Gelderland.

En daarmee lijkt Wim Liesker uit Ossenzijl gelijk te krijgen. Want terwijl er aan de Alderstafel nooit over de fel bekritiseerde aansluitroutes van Lelystad Airport is gesproken, doet het ministerie het voorkomen of deze routes zijn gebaseerd op afspraken uit de regio zélf.

Liesker geeft een voorbeeld. ,,Als wij protesteren tegen de lage 1.800 meter, zegt het ministerie doodleuk: maar dat was jullie eigen wens! En inderdaad, Gelderland en Overijssel hebben bedongen dat vliegtuigen die aankomen boven het ‘oude land’ op minimaal 1.800 meter moeten zitten. Maar dat is natuurlijk wat anders dan 100 kilometer lang op 1.800 meter over Oost-Nederland te vliegen. Dat is nooit afgesproken. Een manipulatieve omkering van de feiten om het overheidsbeleid door te drukken en de bevolking een loer te draaien.”

Zij verhuisde naar Loenen voor de stilte, straks vliegen Boeings en Airbussen over haar hoofd. Klik verder.